X
شرایط انجام و امادگی های لازم آزمایشات

راهنمای نمونه گیری

راهنمای نمونه گیری شامل مجموعه دستور العمل های خون گیری وریدی ، مویرگی و یا انواع دیگر نمونه گیری در آزمایشگاه است .

این دستور العمل ها باید حاوی تمامی اطلاعات مورد نیاز جهت نمونه گیری باشد و برای هر کدام از آزمایش ها یا گروهی از آزمایش ها که در یک بخش فنی و یا خصوصیات مشابه انجام می گیرند ، به طور جداگانه تهیه شود .

این اطلاعات عبارتند از :

1.تعریف شرایط مربوط به آماده سازی بیمار قبل از نمونه گیری مثل ناشتا بودن یا ضرورت رعایت یا پرهیز از رژیم غذایی یا دارویی به ویژه یا رعایت زمان بندی خاص برای نمونه گیری ( مانند GTT )

2.چگونگی ثبت ساعت ، تاریخ و نام فرد انجام دهنده ی نمونه گیری

3.وسایل و مواد مورد نیاز جهت نمونه گیری ( الکل ، سرنگ ، سواب ، لوله ، تورنیکه و غیره ) و ویژگی های مربوط به ظروف جمع آوری نمونه ( جنس ظرف ، اسید واش بودن و غیره )

4.نحوه ی جمع آوری نمونه ، با در نظر گرفتن محل آنا تومیک نمونه گیری ، نوع نمونه ، سن و غیره

5.حجم نموه مورد نیاز برای انجام هر آزمایش

6.نوع ضد انعقاد یا نگه دارنده ی مورد نیاز ( در موارد مقتضی )

7.الزامات مربوط به نحوه انتقال نمونه از نظر درجه حرارت ، زمان ، ظرف ، در نظر گرفتن فاصله و غیره

8.الزامات مربوط به شرایط نگه داری نمونه قبل از انجام آزمایش ( مثلا محل نگه داری نمونه ، درجه حرارت ، حداکثر فاصله ی زمانی قابل قبول بین جمع آوری نمونه تا انجام آزمایش و غیره )

9.ملاحظات ایمنی حین جمع آوری و انتقال نمونه

10.ثبت نحوه انجام کار و مسئول مربوطه در زمان نمونه گیری بر بالین بیمار

 

الف – آزمایش هایی که انجام آن ها الزاما نیاز به ناشتا بودن بیمار دارد :

( ناشتایی از نیمه شب )

ACTH , Plasma

 

Alkaline Phosphatase , Serum

 

a1 – Acid Glycoprotein , Serum

( شیر خواران 2-4 ساعت ناشتایی ولی کودکان بزرگ سالان 12 ساعت )

Amino Acids , Plasma

 

Ascorbic Acid serum

 

Calcitonin , Serum or Plasma

 

Ceruloplasmin , Serum or Plasma

 

FBS

 

Folic Acid , Serum

 

Glucagon , Plasma

 

HDL , LDL

 

Iron , Serum

 

Lactose Tolerance Test

 

Lipase,serum

( 12 ساعت ناشتایی )

Leptin , Serum

(ناشتا ولی آب می تواند بنوشد )

PTH , Serum

 

Schiling Test

 

Transthyretin , Serum

( 10 تا 12 ساعت )

Triglycerides , Serum or Plasma

( حد اقل 8 ساعت )

Vitamin A , Serum or Plasma

 

 

ب – آزمایش هایی که بیمار باید ترجیحا ناشتا باشد :

 

Acid Phosphatase , Serum

 

Α1 – Antitrypsin , Serum

( قبل از جمع آوری ، ناشتایی از ساعت 10 شب تا 6 صبح توصیه می شود )

Amylase , Urine

 

Androstenedione , Serum

 

Apo A – I , Serum

 

Apolipoprotein B – 100 , Serum

 

Calcium , Serum

 

Cholesterol , Total , Serum or Plasma

 

Cobalamin , Serum

 

C - Peptide , Serum

 

Cryoglobulin , Qualitative , Serum

 

FTA – ABS , Serum

 

GGT , Serum

 

Homocystine , Plasma

 

IGF - 1 , Serum or Plasma

 

Insulin, Serum

 

5 – Nucleotidase , Serum

 

Osmolality , Calculated ,

 Serum or Plasma

 

Phosphorus , Serum

 

PSA , Serum

 

 

  پ – آزمایش هایی که انجام آن ها نیاز مند رعایت رژیم غذایی خاصی است :

 

Stool ؛ Semiquantitative ؛ Fat

رعایت رژیم حاوی چربی به میزان 150 – 100 گرم در روز از 3 روز قبل و در طی 72 ساعت جمع آوری نمونه

Fecal Fat , Quantitative , 72 Hour Collection

جهت حصول بهترین نتیجه ، بیمار باید به مدت 3 هفته یک رژیم ثابت غذایی و وزن بدن ثابت داشته باشد و حداقل 10 ساعت ناشتا باشد .

LDL , HDL

برای حد اقل 72 – 48 ساعت قبل از نمونه گیری و در طی جمع آوری نمونه ، بیمار باید از مصرف انبه ، موز ، طالبی ، شکلات ، خرما ، بادنجان ، گریپ فرود ، گردو ، کیوی ، هندوانه ، خربزه ، آجیل ، آناناس ، بارهنگ ، گوجه سبز و گوجه فرنگی منع شود .

5 – HIAA , Urine

بیمار باید از مصرف غذا های حاوی ژلاتین ( کلاژن پخته ) و گوشت و دارو های حاوی آسپرین حد اقل 24 ساعت قبل و در طی جمع آوری ادرار منع شود .

Hydroxyproline , Total , Urine

بیماران از مصرف تمامی غذا های حاوی متیل گزانتین نظیر شکلات ، قهوه ، چای و نوشابه ها به مدت 24 ساعت منع شوند .

Metanephrines , Urine or Plasma

نوزاد باید تغذیه مطلوب با شیر ( پروتئین ) به مدت 48 ساعت قبل از آزمایش داشته باشد . نمونه باید حتی المقدور زمان ترخیص نوزاد از بیمارستان گرفته شود .

Newborn Screen For Phenylketonuria

نوزاد باید تغذیه مطلوب با شیر ( پروتئین ) به مدت 48 ساعت قبل از آزمایش داشته باشد . نمونه باید حتی المقدور زمان ترخیص نوزاد از بیمارستان گرفته شود . برای نوزادان LBW نمونه گیری در روز های چهارم تا دهم بعد از تولد پیشنهاد می شود .

Phenylalanine , Blood

 

Triglycerides , Serum or Plasma

 

 

ت :آزمایش هایی که انجام آن ها نیاز مند رژیم دارویی است :
 

قبل از انجام آزمایش باید هیپوکالمی اصلاح گردد و در صورت استفاده از دارو های ضد فشار خون و دیورتیک ، حداقل از 2 هفته قبل

( ترجیحا 4 تا 6 هفته قبل ) از انجام آزمایش توسط پزشک قطع گردند .

Aldostrone , Serum or Urine

بیمار نباید از 24 ساعت قبل از آنتی اسید های حاوی آلومینیوم مانند آمفوژل یا سوکرالفیت استفاده نماید .

Aluminum , Serum or Urine

کاپتو پریل و انالا پریل باعث کاهش مقادیر سرمی ACE می گردند .

ACE , Serum

بیمار باید از مصرف موادی مانند نیکوتین ، الکل ، کافئین و دیورتیک ها که با ترشح ADH تداخل می نمایند ، خود داری نماید .

ADH , Plasma

بیمار باید از مصرف آسپرین و دارو های مشابه در طی هفته ی قبل از انجام آزمایش منع گردد .

Bleeding Time

مصرف دارو هایی مانند متیل دویا و پروپرانولول که شبیه به اپی نفرین و نورایی نفرین هستند باید یک هفته قبل از انجام آزمایش قطع گردد .

Catecholamines , Fractionation , Plasma

بیمار باید از مصرف اسپیرونولاکتون یا کینا کرین اجتناب کرده و بدون استرس باشد .

Cortisol , Serum or Urine

هنگامی که بیمار تحت درمان با آهن است ، تعیین فریتین سرم چندان قابل اعتماد نخواهد بود .

Ferritin , Serum

بسیاری از دارو ها مثل استروئید ها ، دیورتیک ها ، دارو های ضد تشنج ، دارو های سایکو اکتیو ، دارو های ضد سل و ضد التهاب تداخل ایجاد می کند .

GTT , Plasma

برای حد اقل 72 – 48 ساعت قبل از نمونه گیری و در طی جمع آوری نمونه ، بیمار باید از مصرف دارو های استامینوفن ،سالیسیلات ها ، فتاستین ، شربت سرفه حاوی گلیکولات گلیسیرین ، ناپروکسن ، متو کاربامول ، ایمی پرامین ، ایزو نیازید ، مهار کننده های منو آمین اکسیداز ( MAOI ، متنامین ، متیل دو پا ، رزرپین و فنوتیازین ها منع شود .

5 – HIAA , Urine

بیمار باید حتی المقدور 48 ساعت پیش از جمع آوری نمونه آسپرین ، دی سولفیرام ، رزرپین و پیریدوکسین مصرف نکرده باشد . لوودوپا هم باید تا 2 هفته قبل مصرف نشده باشد .

Homovanillic Acid ( HVA ) , Urine

بیمار از یک هفته قبل از آزمایش نباید ویتامین B12 تزریق کرده باشد .

Intrinsic Factor Blocking Antibody

از 24 ساعت قبل از جمع آوری نمونه از مصرف ویتامین C اجتناب شود .

Oxalate , Urine

روش های تشخیص با باریم و استفاده از مسهل تا یک هفته قبل نباید انجام شده باشند .

PH , Stool

بیمار از 7 روز قبل از انجام آزمایش نباید آسپرین دریافت کرده باشد و باید از مصرف دارو های ضد التهابی غیر استروئیدی

 ( NSAIDs ) یا سایر عوامل مهار کننده پلاکت هم اجتناب کند .

Platelet Aggregation

مصرف ضد انعقاد خوراکی توسط بیمار سوال شود چرا که سطوح پروتئین C با مصرف وارفارین کاهش می یابد و تا زمانی که بیمار حداقل به مدت 10 روز مصرف وارفارین را متوقف نکرده نباید آزمایش انجام شود .

Protein C

سطوح پروتئین S با مصرف استروژن یا وارفارین و در طی حاملگی کاهش می یابد و تا زمانی که بیمار حد اقل به مدت 10 روز مصرف وارفارین را متوقف نکرده نباید آزمایش انجام شود .

Protein S

هر ﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﭙﺎرﻳﻦ PTT را ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﻲ کند ولی به مقادیر کم تر می تواند PT را هم طولانی کند .  هیرودین و اگاتروبان PT و PTT را طولانی می کنند . بنا بر این بهترین حالت این است که نمونه مربوط به آزمایش های انعقادی مستقیما از یک ورید محیطی گرفته شود و از بازویی که هپارین ، هیرودین یا آرگاتروبان تزریق می شود ، خون گیری صورت نگیرد .

PT , PTT

بیمار باید در 24 ساعت گذشته الکل مصرف نکرده باشد و حالت مطلوب این است که در یک هفته گذشته هیچ دارویی مصرف نکرده باشد .

Protoporphyrin, Free Erythrocyte ( FEP )

بیمار از ﺳﻪ روز ﻗﺒﻞ از اﻧﺠﺎم آزﻣﺎﻳﺶ ﻧﺒﺎﻳﺪ وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ های گروه B را دریافت کرده باشد .

Schilling Test

ﺑﻴﻤﺎر ﺑﺎﻳﺪ از 24 ﺳﺎﻋﺖ ﻗﺒﻞ آﻧﺘﻲاﺳﻴﺪ ﻣﺼﺮف ﻧﻜﺮده ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻤﺎﻣﻲدرﻣﺎن ها باید از 24 تا 48 ساعت قبل قطع شوند .

Vasoactive Intestinal Peptide ( VIP ) ,  Plasma

 

 

ث – آزمایش هایی که انجام آن ها نیاز به رعایت زمان بندی خاص دارد :

در بیماران تحت درمان با هپارین بهترین زمان نمونه گیری 30 دقیقه تا یک ساعت قبل از دوز بعدی هپارین است .

aPTT

جهت اندازه گیری های متوالی لازم است نمونه گیری در روز های مختلف در یک ساعت ثابت انجام شود . هم چنین نمونه هایی که برای اثبات وجود ریتم شبانه روزی طبیعی گرفته می شوند باید 6 و 10 صبح و بین 9 شب تا نیمه شب باشند .

ACTH , Plasma

جهت غربال گری نشانگان داون زمان مطلوب هفته 16 تا 18 حاملگی است .

AFP , Serum

در زنان نمونه باید یک هفته قبل یا بعد دوره  قاعدگی گرفته شود .

Andros tenedione , Serum

جهت غربال گری نشانگان داون  و نشانگان ادوارد ، زمان مطلوب هفته 16 تا 18 حاملگی است .

Estriol , Unconjugated , Pregnancy , Serum or Plasma or Urine

بیمار باید فعالیت داشته باشد و از سه روز قبل دریافت غذای کافی با کربو هیدرات کافی ( حد اقل 150 گرم کربو هیدرات در روز ) و از 12 ساعت قبل از انجام آزمایش نیز ناشتا باشد

GTT , Plasma

در بیماران مبتلا به نوع اول آزمایش با فاصله سه ماه توصیه می شود . در مبتلایان به نوع دوم در هنگام تشخیص بیماری و هر شش ماه یا هر گاه که نظارت خوب بر بیماری مورد نیاز باشد در خواست می شود .

Glycated Hemoglobin

 ( HbA1c ) Blood

اندازه گیری فقط بعد از هفته 14 حاملگی انجام می شود .

Inhibin A , Serum

به علت تاثیرات ریتم شبانه روزی آهن و اینکه سطح آهن سرم در عصر پایین تر است ، نمونه باید در حالت ناشتا و صبح گرفته شود

Iron , Serum

نمونه را 12 ساعت بعد از مصرف آخرین دوز دارو بگیرید .

Lithium , Serum

از آنجایی که یک پیک واضح در طی روز در دفع آن وجود دارد ، بنا بر این حالت مطلوب ، یک نمونه عصر گاهی خواهد بود .

Urobilinogen , 2 – Hour Urine

 
 

ج – آزمایش هایی که انجام آن ها به رعایت مواردی خاص نیاز دارد :

نمونه گیری بلا فاصله پس از معاینه رکتال ( DRE ) بافت برداری سوزنی پروستات و ماساژ پروستات نباید انجام گردد .

Acid Phosphatase , Serum or Plasma

فعالیت بدنی شدید سبب افزایش می گردد و باید اجتناب شود .

AST , ALT

بستن تورنیکه به مدت طولانی می تواند سبب افزایش آلبومین سرم به صورت تصنعی گردد .

Albumin , Serum

بیمار باید برای مدت 30 دقیقه قبل از نمونه گیری دراز بکشد .

Calcium , Lonized , Serum

برای اندازه گیری گلوکز CSF نیاز به انجام آزمایش گلوکز پلاسما نیز هست و حالت مطلوب آن است که دو ساعت قبل از انجام آزمایش بر روی CSF انجام گردد .

CSF Glucose

از آلودگی نمونه با روغن ها و لوبریکانت ها ، صابون ها و پودر دست کش اجتناب شود .

Fat , Urine

این مبحث در مجموعه ی راهنمای آماده سازی مراجعان آزمایش گاه شرح داده شده است .

Occult Blood , Stool

بیمار باید ترجیحا در منزل بوده و مایعات و غذای معمولی مصرف کند .

Oxalate Urine

بیمار نباید اخیرا معاینه رکتال ( DRE ) و یا بافت برداری سوزنی پروستات شده باشد . انزال ممکن است سبب افزایش موقت و جزئی شود .

PSA , Serum

متغیر های قبل از آزمایش ( examinationPre ) که باید تحت نظارت باشند عبارتند از تعادل سدیم ، وضعیت قرارگیری بیمار ، دارو های ضد فشار خون و زمان نمونه گیری .

Renin Plasma Activity ( RPA )

دو تا سه روز قبل از نمونه کیری نباید انزال رخ داده باشد

( ولی نه بیشتر از 7 روز )

Semen Analysis

آزمایش نباید خیلی زود پس از انجام بافت برداری سوزنی ، جراحی تیروئید یا درمان با یُد رادیو اکتیو انجام شود .

Thyroglobulin , Serum

 
 

چ – آزمایش هایی که برای انجام آن ها در ادرار حتما نیاز به جمع آوری ادرار 24 ساعته دارد :

برای تشخیص فئوکروموسیتوم جمع آوری شبانه ادرار توصیه می شود .

Catecholamines

 

Citrate

 

Cortisol, Free

 

Delta(5)-Aminolevulinic Acid (ALA)

 

17- Hydroxycorticosteroids

 

5 - HIAA

 

  Hydroxyproline              

 

17 – Ketosteroids

 

LH

 

  Magnesium               

 

Mercury

 

Metanephrines

 

Protein Electrophoresis

 

Protein, Quantitative

 

Schilling test

 

Transthyretin

 

Zn

 

 

ح – آزمایش هایی که انجام آن ها در ادرار ترجیحا نیاز به جمع آوری ادرار 24 ساعته دارد :

 

Calcium

استفاده از دو کلیرانس متوالی دو ساعته هم قبول است

Creatinine Clearance

جمع آوری کمتر از 24 ساعت هم قابل قبول است

Homovanillic Acid

ادرار راندوم هم قابل قبول است

Manganese

از نمونه هایی که در مدت شب ( 12 ساعت ) جمع آوری شده و نیز نمونه راندوم برای تعیین نسبت به کراتی نین می توان استفاده کرد

Microalbuminuria

 

Mucopolysaccharides

غلظت اگزالات ادرار ابتدای صبح هم ممکن است مشابه نمونه 24 ساعته باشد

Oxalate

 

Pyridinolines

نکته : برای اندازه گیری آمیلاز ادرار نمونه ادرار دو ساعته بدون اضافه کردن نگهدارنده ی ارجح است .

 

منبع : کتاب مدیریت سیستم کیفیت در آزمایشگاهها-آزمایشگاه

دی ان ان